Τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο

Απο το  1973 και μετά, η Ελλάδα έχει δεχθεί μια αρκετά ιδιόρρυθμη και πρωτόγνωρη, συγκριτικά με τα διεθνώς ισχύοντα, αμφισβήτηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, από τον ανατολικό της γείτονα, την Τουρκία, που έχει εκφραστεί στην πράξη με πολλούς τρόπους και πολλά επίπεδα.

Αναμφισβήτητα την αιχμή του δόρατος των τουρκικών διεκδικήσεων αποτελεί η προσπάθεια επέκτασης και ασφάλισης από την Τουρκία κυριαρχικών δικαιωμάτων σε βάρος των αντίστοιχων υπαρχόντων ελληνικών δικαιωμάτων στο θαλάσσιο χώρο του Αιγαίου Πελάγους. Θα επιχειρήσουμε με αυτό το κείμενο να αποκαλύψουμε και τις ανήθικες τούρκικες μεθοδεύσεις αλλά και τις επιπολαιότητες των ελληνικών κυβερνήσεων που παγιώνουν τις τουρκικές βλέψεις. Η ΕΝΩΣΗ ΚΕΝΤΡΩΩΝ έχει από μακρού χρόνου καταγγείλει τόσο το ΠΑΣΟΚ όσο και τη Νέα Δημοκρατία ότι με τη στάση τους και τους χειρισμούς τους επιτρέπουν στην  Τουρκία να προσθέτει συνεχώς νέα θέματα στην ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαφόρων και να διαχωρίζει την από τη διεθνή κοινότητα υποδεικνυόμενη προσέγγιση από την επίλυση του κυπριακού ζητήματος.

Η Τουρκία θέλει δηλαδή να επιβάλει στην Κύπρο τα δικά της τετελεσμένα και παράλληλα να αυξάνει τις διεκδικήσεις της στο Αιγαίο σύροντας την Ελλάδα σε διάλογο – με τους δικούς της όρους – ώστε οι διεκδικήσεις αυτές να αποκτούν συν τω χρόνω νομικό κύρος. Η Τουρκία έχει μέχρι σήμερα κατορθώσει το πλέγμα των Ελληνοτουρκικών «διαφορών» στο Αιγαίο να φαντάζει σαν δύσκολο και δυσεπίλυτο ζήτημα στα μάτια της διεθνούς κοινότητας και το οποίο μπορεί να αναλυθεί στις εξής επιμέρους ενότητες:

Α) Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου και το μέγεθος της υφαλοκρηπίδας της κάθε παράκτιας χώρας στο Αιγαίο.

Β) Η έκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης και το δικαίωμα της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Γ) Ο εναέριος χώρος και η ΄έκταση της ελληνικής αιγιαλίτιδας ζώνης σε 10 ναυτικά μίλια για αεροπορικά θέματα.

Δ) Το καθεστώς της αποστρατικοποίησης των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου απέναντι από τις μικρασιατικές ακτές και

Ε) Το καθεστώς ορισμένων βραχονησίδων του Αιγαίου με αιχμή η διένεξη για τις βραχονησίδες Ίμια.

Η αμφισβήτηση των ελληνικών δικαιωμάτων από την Τουρκία στο χώρο του Αιγαίου ξεκίνησε την 1^η Νοεμβρίου 1973, όταν εντελώς ξαφνικά δημοσιεύτηκε χάρτης στην τουρκική εφημερίδα της Κυβερνήσεως που έδινε δικαιώματα ερευνών και εκμετάλλευσης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου στην κρατική τουρκική εταιρείας πετρελαίων TRAO, σε μία περιοχή που κάλυπτε σχεδόν το μισό Αιγαίο πέλαγος. Ο χάρτης αυτός συμπληρώθηκε και με άλλον έναν χάρτη , που δημοσιεύτηκε στις 18 Ιουλίου 1974 που ολοκλήρωνε το πλαίσιο των τουρκικών διεκδικήσεων πάνω στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, καθώς με τους χάρτες αυτούς το Αιγαίο διαιρούνταν σε δύο περίπου ίσα τμήματα , όπου η Τουρκία αυθαίρετα θεωρούσε δικό της το Ανατολικό τμήμα.

Το Αιγαίο πέλαγος αποτελεί μια ημίκλειστη θαλάσσια περιοχή, γεμάτη με πάνω από 3.000 νησιά και βραχονησίδες κάθε μεγέθους. Η έκταση του Αιγαίου καλύπτει συνολικά γεωγραφικό χώρο 214.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων, ενώ το μέγιστο μήκος τρεχούμενο από Βορρά και Νότο ανέρχεται σε 609,3 χιλιόμετρα και το μέγιστο πλάτος μετρούμενο από Δυτικά προς Ανατολικά ανέρχεται σε περίπου 300 χιλιόμετρα. Το μέσο βάθος του Αιγαίου είναι περίπου 200 μέτρα και η μέση ετήσια σχετική υγρασία κυμαίνεται από 65% έως 75%.

Σε μια προσπάθεια να αποδείξει η Τουρκία ότι εννοεί και στην πράξη τις διακηρύξεις της σχετικά με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, τον Ιούνιο του 1974 το τούρκικο πλοίο Candarli πραγματοποίησε γεωλογικές έρευνες στο Αιγαίο, σε περιοχές που ανήκαν στην υφαλοκρηπίδα των ελληνικών νησιών του Αιγαίου. Η προσπάθεια αυτή επαναλήφθηκε πολύ θρασύτερα και προκλητικότερα δύο χρόνια μετά, όταν τον Αύγουστο του 1976 η Τουρκία έστειλε το «Σισμίκ» να πραγματοποιήσει έρευνες σε περιοχές του Αιγαίου που παραβίαζαν κατάφωρα την υφαλοκρηπίδα των νησιών μας. Άμεσο αποτέλεσμα των Τουρκικών πιέσεων και πρώτη μεγάλη επιτυχία των Τούρκων από την εφαρμογή αυτής της πολιτικής έναντι της Ελλάδας ήταν η υπογραφή της συμφωνίας της 11 Νοεμβρίου 1976 μεταξύ των δύο χωρών για το «Πρακτικό της Βέρνης».

Η Ελλάδα σε εκτέλεση των συμφωνιών του «Πρακτικού της Βέρνης» υποχρεώθηκε να σταματήσει αμέσως κάθε ανάλογη έρευνα για πετρέλαιο στις υποτιθέμενες σαν αμφισβητούμενες περιοχές της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου.

Η πολιτική αυτή πυγμής της Τουρκίας επιβραβεύτηκε δυστυχώς από λανθασμένους ελληνικούς χειρισμούς το 1987 και το 1988, καθώς όταν ύστερα από την έντονη ελληνοτουρκική κρίση του Μάρτη 1987, το θέμα της υφαλοκρηπίδας ήρθε στην επικαιρότητα η Ελλάδα με τη διαδικασία του Νταβός που ακολούθησε έδωσε την αίσθηση ότι ήταν μάλλον απροετοίμαστη για τη διαδικασία που θα ακολουθούσε. Συγκεκριμένα ενώ η Ελλάδα είχε κατορθώσει να αντισταθεί επιτυχώς με σωστή στρατιωτική προετοιμασία και καλές αμυντικές επιλογές και πρακτικά να αποτρέψει το ενδεχόμενο μονομερών και αυθαίρετων τουρκικών ενεργειών, που προετοιμάζονταν και διακηρύσσονταν από τούρκικης πλευράς για το τέλος Μάρτη του 1987 στον χώρο του Αιγαίου, στη συνέχεα συνέβη το οξύμωρο γεγονός, το τελικό αποτέλεσμα της κρίσης, αντί να ενισχύει τις ελληνικές θέσεις να δώσει ακόμη μεγαλύτερη ώθηση στις τουρκικές θέσεις και απόψεις σχετικά με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου.

Με τα μηνύματα που αντάλλαξαν οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας Ανδρ. Παπανδρέου και της Τουρκίας Τουργκούτ Οζάλ, η Ελλάδα με το περιεχόμενο αυτών των μηνυμάτων δεσμεύτηκε να μην πραγματοποιεί γεωλογικές έρευνες έξω από τα όρια των έξι μιλίων της αιγιαλίτιδας ζώνης. Αυτό είχε σαν συνέπεια η Ελλάδα να παραιτηθεί του δικαιώματος πραγματοποίησης σχετικών ερευνών για ανεύρεση υδρογονανθράκων από ολόκληρη την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου. Επομένως η ισχύς των περιοχών που καλύπτονταν από αποχή από θαλάσσιες έρευνες λόγω της γνωστής ρήτρας του σημείου 6 του Πρακτικού της Βέρνης, επεκτείνονταν με τη διαδικασία του Νταβός, από το μισό για να συμπεριλάβουν ολόκληρο το χώρο του Αιγαίου Πελάγους, περιλαμβανομένου και του δυτικού τμήματος που δεν είχε διεκδικηθεί ποτέ μέχρι τότε από την Τουρκία.

Άμεσο αποτέλεσμα της δέσμευσης αυτής είναι η σημαντική περαιτέρω χειροτέρευση των ελληνικών θέσεων στο Αιγαίο, καθώς με τις δεσμεύσεις αυτές αντικείμενο της διαφοράς έγινε πια ολόκληρο το Αιγαίο, βελτιώνοντας έτσι σε μεγάλο βαθμό την αντίστοιχη τούρκικη επιχειρηματολογία. Και αυτό γιατί όσο μεγαλώνει το αντικείμενο της διαφοράς, τόσο θεωρητικά μεγαλώνει και η δυνατότητα της Τουρκίας να διεκδικήσει όλο και μεγαλύτερο ποσοστό από την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, καθώς όσο διευρύνεται το αντικείμενο της διαφοράς, τόσο παράλληλα μπορούν να διερευνηθούν δυνητικά και τα αντίστοιχα τουρκικά δικαιώματα στο Αιγαίο. Κατά συνέπεια ανάλογα θα μεγαλώνει και το τουρκικό μερίδιο από τους ορυκτούς πόρους του Αιγαίου, αποστερώντας αντίστοιχα την Ελλάδα από σημαντικότατο φυσικό πλούτο.

Η κυβέρνηση του κ. Σημίτη διαλαλεί ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές μπορούν να επιλυθούν μέσω του διεθνούς δικαστηρίου. Είναι όμως ευνόητο ότι σε μια διαιτησία αυτό που συμβαίνει κατά βάθος είναι ένας συμβιβασμός των αντιτιθέμενων απόψεων. Έτσι, αυτός που ζητάει τα περισσότερα και θέτει τις περισσότερες διεκδικήσεις και τον μεγαλύτερο κατάλογο  ως προς επίλυση θεμάτων, ακόμη και αν φανεί για λόγους διαπραγματευτικής τακτικής διαλλακτικός και «υποχωρήσει», στην ουσία είναι κερδισμένος, καθώς λαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό από αυτό που του αναλογεί, παρουσιαζόμενος ταυτόχρονα και σαν διαλλακτικός που επιθυμεί τη διαπραγμάτευση.

Αντίθετα αυτός που δε διεκδικεί τίποτα από τον αντίπαλο, όπως είναι η Ελλάδα , σε μία διαιτησία ή σε μία διαπραγμάτευση, όπου είναι λογικό ότι δε μπορεί το ένα από τα δύο μέρη να αποσπάσει το 100% των διαπραγματευόμενων και δεν έχει συμβεί ποτέ στη διεθνή πρακτική μέχρι τώρα, είναι στην πράξη αναγκασμένος, για να επιτευχθεί συμφωνία, να παραχωρήσει αποκλειστικά από τα δικά του στον αντίπαλο, δεδομένου ότι το «επίδικο» τμήμα του Αιγαίου, όπως διαμορφώνεται μετά από τις διαδικασίες της Βέρνης και του Νταβός, αφορά περιοχές της υφαλοκρηπίδας μόνο των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Η ΕΝΩΣΗ ΚΕΝΤΡΩΩΝ ρωτάει: όλα αυτά τα γνώριζει ο ελληνικός λαός, ή το μόνο που τον ενδιέφερε είναι να διορίσει το άνεργο παιδί του στη ΔΕΗ και στον ΟΤΕ;